Spring naar inhoud
  • banner straatbeeld Dordrecht
Home Inwoners Natuur en milieu Info PFOA/C8 DuPont/Chemours

Informatie en ontwikkelingen PFOA/C8

Op deze pagina vindt u informatie en de laatste ontwikkelingen over de uitstoot van PFOA (perfluoroctaanzuur) bij Chemours (voormalig Dupont).


De situatie rond Chemours/Dupont is veel in het nieuws. Er zijn nog veel vragen over dit onderwerp. Helaas kunnen die nog niet allemaal beantwoord worden. De veelgestelde vragen die we kunnen beantwoorden hebben we voor u op een rij gezet.

- Update 21 april 2017: Provincie scherpt vergunning Chemours aan

Vanmorgen maakte de provincie bekend de vergunning van Chemours verder aan te scherpen. De provincie brengt de vergunde uitstoot van GenX naar water (indirecte lozing) terug van 6400 kg naar 2035 kg per jaar. Dat komt overeen met de hoeveelheden waar Rijkswaterstaat en drinkwaterbedrijf Oasen om verzocht hebben in hun ingediende zienswijzen. Ook de vergunde uitstoot van GenX naar de lucht wordt met het besluit ingeperkt. Verder verplicht de provincie Chemours te onderzoeken hoe het bedrijf de uitstoot nog verder kan verminderen.

 

De gemeente Dordrecht steunt de inzet om de uitstoot van GenX terug te dringen. Dit hebben we ook in onze zienswijze kenbaar gemaakt. 

Hoewel het niet het Dordtse drinkwater betreft, staat de gemeente Dordrecht achter het besluit om de vergunning aan te scherpen tot hoeveelheden zoals verzocht in de zienswijzen van Rijkswaterstaat en Oasen, om daarmee ook in de toekomst de kwaliteit van het drinkwater te beschermen. 

 

Gisteravond maakte Chemours bekend een grootschalige testinstallatie te bouwen om te onderzoeken of GenX verder uit het afvalwater verwijderd kan worden. Deze installatie zal deze zomer operationeel zijn. Het college heeft beide bedrijven steeds aangesproken op hun verantwoordelijkheid om hun uitstoot terug te dringen. Deze aankondiging is in dat licht een positieve ontwikkeling. 

Terug naar boven


- Update 18 april 2017: gemeenteraad stuurt brief aan provincie Zuid-Holland

De gemeenteraad van Dordrecht heeft de provincie Zuid-Holland een brief gestuurd naar aanleiding van recente ontwikkelingen rondom Chemours en de uitstoot van GenX. U kunt de brief hier downloaden (pdf).

Bij een bezoek aan Chemours en DuPont heeft de raadscommissie Fysieke Leefomgeving een kopie van de brief overhandigd aan de directeur van Chemours.


Reactie college:

Het college van Dordrecht heeft kennis genomen van de brief van de raad aan de provincie over de lozing van GenX in het drinkwater. Het college ziet de brief als ondersteuning van zijn inzet op dit dossier: het terugdringen van de uitstoot van schadelijke stoffen, met het oog op de veiligheid en gezondheid in Dordrecht én omgeving.

Eerder heeft het college al een zienswijze ingediend bij de provincie op dit punt (zie de nieuwsberichten hieronder). Het is nu aan de provincie om op basis van alle ingediende zienswijzen een definitief besluit te nemen. Het college verwacht dat de provincie daarin haar verantwoordelijkheid neemt.

Verder roept het college het bedrijf Chemours op om niet de nieuwe vergunning af te wachten, maar ook zelf verantwoordelijkheid te nemen om de uitstoot verder terug te dringen.


Terug naar boven


- Update 14 april 2017: Media-aandacht kwaliteit drinkwater en lozing GenX

Diverse media berichten vandaag over de kwaliteit van het drinkwater in relatie tot lozing van GenX op de rivier de Merwede door Chemours. Dit betreft niet het drinkwater in Dordrecht. Het drinkwater van Evides komt niet uit de Merwede. Lees hier meer over op de website van Evides.


De gemeente steunt de inzet van de provincie om de uitstoot van schadelijke stoffen naar lucht en water door Dupont en Chemours terug te dringen. Wij werken daarin nauw samen met andere gemeenten in onze regio. Zie ook dit nieuwsbericht daarover.

Ook in de laatste raadsinformatiebrief (pdf) is een passage over drinkwater en het terugdringen van de uitstoot van GenX opgenomen (pagina 2 en 3).


Terug naar boven


- Update 4 april 2017: Statenbrief over planning onderzoeken

Vandaag stuurde Gedeputeerde Staten een brief naar de Provinciale Staten. In deze brief lichten gedeputeerden Janssen en Vermeulen enkele actuele ontwikkelingen toe.


Samengevat:

  • De rapporten van het steekproef bloedonderzoek onder omwonenden en het literatuuronderzoek naar mogelijke effecten van PFOA op de gezondheid verschijnen naar verwachting in mei 2017;

  • Een besluit op de voorgenomen ambtshalve wijziging van de vergunning van het bedrijf Chemours om de emissie van FRD-903 en E1 te verminderen wordt eind april 2017 verwacht;

  • De voorzieningenrechter heeft bepaald dat het besluit om naast DuPont ook Chemours een last onder dwangsom op te leggen op het zo spoedig mogelijk melden van ongewone voorvallen geschorst wordt.
    Gedeputeerde Staten vinden dat Chemours als vergunninghouder een verantwoordelijkheid draagt voor de gehele inrichting inclusief de installaties van DuPont. Daarom zullen zij de voorzieningenrechter in april 2017 verzoeken de schorsing op te heffen;

  • Een van de punten in het door Chemours aangekondigde vierpuntenplan is de aanvraag van een revisievergunning en een splitsing van de vergunning tussen Chemours en DuPont. De provincie dringt er bij Chemours op aan om alles in het werk te stellen nog dit jaar een definitieve aanvraag voor een revisievergunning in te dienen.


De brief van gedeputeerde staten is te downloaden op de website van provincie Zuid-Holland (pdf).


Terug naar boven


- Update 30 maart 2017: Stand van zaken DuPont/Chemours en PFOA

Het Dordtse college van b&w informeert de raad per brief over de stand van zaken in het dossier DuPont/Chemours en PFOA. In de brief gaat het college in op de vangnetregeling voor bloedtesten voor bewoners van Staart-Oost, de diverse onderzoeken die lopen, het contact met de wijk en verschillende vergunningprocedures.


U kunt de brief hier PDF-bestanddownloaden (142 kB).


De Raadsinformatiebrief is ook te vinden in het raadsinformatiesysteem.

Terug naar boven


- Update 22 februari 2017: Zienswijze terugdringen uitstoot GenX-stoffen

De provincie is voornemens de uitstoot van GenX-stoffen door Chemours verder terug te dringen. Hierop heeft zij een ontwerpbeschikking opgesteld. Samen met de gemeente Sliedrecht heeft Dordrecht deze stukken voorgelegd aan extern adviesbureau MOB. De conclusies en aanbevelingen van MOB heeft de gemeente Dordrecht overgenomen in haar PDF-bestandzienswijze op de ontwerpbeschikking (813 kB) van de ambtshalve wijziging voor de reductie van GenX-emissies.


De gemeente steunt de inzet van de provincie om de uitstoot van schadelijke stoffen naar lucht en water door Dupont en Chemours terug te dringen. Wij blijven de procedures scherp volgen en werken daarin nauw samen met andere gemeenten in onze regio.


In maart stuurt het college de raad naar verwachting weer een kwartaalrapportage met de stand van zaken op het dossier Dupont/Chemours en PFOA. Deze plaatsen wij uiteraard ook op deze site.


Terug naar boven


- Update 15 december: Brief financiële regeling bloedtesten

Vandaag ontvangen bewoners van de Staart-Oost een brief over de financiële regeling voor bloedtest PFOA. Inwoners die niet zijn uitgenodigd voor de steekproef van het RIVM, kunnen op eigen kosten een test laten doen. Wie dit niet kan betalen, kan onder bepaalde voorwaarden de kosten van de bloedtest vergoed krijgen van de gemeente.


De regeling loopt tot 1 maart 2017. Lees meer over deze financiële regeling.

Terug naar boven


- Update 14 december: Brieven provincie en minister over PFOA, GenX en zeer zorgwekkende stoffen

De gedeputeerden Vermeulen en Janssen van de provincie Zuid-Holland hebben de Provinciale Staten geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek naar GenX en PFOA in drinkwater. Staatssecretaris Dijksma heeft hierover de Tweede Kamer geïnformeerd. Hieronder kunt u beide brieven en onderzoeken downloaden.


Het RIVM concludeert dat de uitstoot van de stoffen die bij de GenX-techniek vrijkomen naar verwachting geen risico oplevert voor de gezondheid van omwonenden. Een definitieve conclusie kan op basis van beschikbare informatie op dit moment niet getrokken worden. Er volgt nader onderzoek. Ondertussen wordt de emissie van de stoffen ingeperkt.
Over het drinkwater concludeert het RIVM dat de concentraties PFOA in drinkwater van Oasen wel verhoogd zijn geweest, maar dat op geen enkel moment sprake is geweest van een risico voor de volksgezondheid.

Terug naar boven


- Update 9 december: Stand van zaken dossier Chemours / DuPont

Het college heeft de raad per brief geïnformeerd over de stand van zaken rond het dossier Chemours / DuPont. Het gaat daarbij in op de diverse onderzoeken die lopen, de incidenten rond formaldehyde, de vragen over zeer zorgwekkende stoffen, de vergunning van de bedrijven en het contact met de wijk.


U kunt de brief downloaden op het Raadsinformatiesysteem (PDF).


Dinsdag 13 december is weer een thema-avond van de commissie Fysieke Leefomgeving. Meer informatie vindt u op het Raadsinformatiesysteem. Daar staan ook de diverse presentaties.

U kunt de commissie hier terugkijken.

Terug naar boven


- Update 20 november: Herstart Delrin fabriek DuPont

Gedeputeerden Vermeulen en Janssen van de provincie Zuid-Holland hebben op 15 november 2016 een gesprek gevoerd met de directie van DuPont. DuPont heeft de provincie geïnformeerd dat veiligheidsstudies naar alle onderdelen van de Delrin fabriek van DuPont zijn uitgevoerd en er een plan van aanpak is opgesteld om nieuwe incidenten te voorkomen. De veiligheidsstudies en het plan van aanpak van DuPont zijn door een onafhankelijk expert, te weten Witteveen + Bos bekrachtigd. Woensdag 16 november 2016 is DuPont weer begonnen met de voorbereidingen om de twee stilgelegde productielijnen van de Delrin fabriek van DuPont op te starten.


  • PDF-bestandBrief van gedeputeerde R.A. Janssen "Herstart Delrin fabriek DuPont" (123 kB)
  • PDF-bestandPersbericht provincie Zuid-Holland "Herstart Delrin fabriek DuPont" (33 kB)

  • Terug naar boven


    - Update 17 november: GGD en RIVM tevreden over opkomst steekproef bloedonderzoek PFOA

    De GGD Zuid-Holland Zuid heeft PDF-bestandeen persbericht (117 kB) verstuurd over het verloop van de steekproef bloedonderzoek PFOA. Dit is naar tevredenheid verlopen. Van de uitgenodigde omwonenden nam 63% deel aan het steekproef bloedonderzoek en van de controlegroep was dat 37%. Gemiddeld is dat een opkomst van 57%.


    Het RIVM is de komende maanden bezig met de analyse van de resultaten van het bloedonderzoek. In april 2017 zijn de overkoepelende resultaten van de steekproef en van het literatuuronderzoek naar de effecten van PFOA op de gezondheid van mensen bekend.


    Terug naar boven


    - Update 3 november: Geen gezondheidseffecten formaldehyde-lek DuPont

    Vanmiddag heeft de provincie Zuid-Holland de uitkomsten naar het onderzoek naar eventuele gezondheidsgevolgen van het formaldehyde-incident bij DuPont gepubliceerd. Volgens de Dienst Gezondheid & Jeugd zijn er bij mensen in de omgeving van de fabriek geen nadelige gezondheidseffecten op de langere termijn te verwachten; het risico op kanker door de lekkage is verwaarloosbaar klein. Mogelijk hebben omwonenden tijdens de lekkage wel iets geroken of een lichte irritatie gemerkt van de ogen of luchtwegen.


    Het college is blij met de uitkomsten van de onderzoeken naar gezondheidseffecten van de formaldehyde-lekkage.

     

    Het college verwacht nog antwoord van de provincie op de vragen die het college heeft gesteld na het bekend worden van de grote lekkage. De grote omvang van de lekkage en het feit dat dit pas vele weken later bekend werd heeft het vertrouwen in het bedrijf ernstig geschaad.

    Het college van Dordrecht volgt de verdere stappen van DuPont en Chemours  en de provincie op de voet. Daarin trekken we samen op met de colleges van Sliedrecht en Papendrecht.


    Terug naar boven


    - Update 27 oktober: Grondwater onder voormalige stortplaatsen onderzocht op PFOA

    De gemeente Dordrecht heeft het grondwater onder de voormalige stortplaatsen Crayestein-Oost, Merwedepolder, Polder Stededijk en Transberg onderzocht op perfluoroctaanzuur (PFOA). In al deze voormalige stortplaatsen is in het grondwater lichte tot zeer lichte gehalten PFOA aangetroffen, maar nergens wordt de voorlopige risicogrens voor PFOA in grondwater (248 ug/l) overschreden. Ook de stortplaatsen die onder bevoegdheden van de provincie vallen zijn onderzocht.


    Lees meer op deze pagina.

    Terug naar boven


    - Update 11 oktober: Reactie gemeente op maatregelen provincie tegen DuPont

    Vanavond heeft de provincie Zuid-Holland aangekondigd maatregelen te nemen richting DuPont naar aanleiding van de recente incidenten met formaldehyde. In een PDF-bestandbrief aan de Provinciale Staten (185 kB) worden de maatregelen verder toegelicht.


    Het Dordtse college kan zich vinden in deze maatregelen. Het is van belang dat er onderzoek plaatsvindt naar de incidenten en dat de veiligheid van de fabriek wordt aangetoond voordat de productielijnen weer worden opgestart. Het college is ook positief over het aanscherpen van het melden van voorvallen en het intensiveren van inspecties bij het bedrijf. 

    Hierover hebben we naar aanleiding van het incident in augustus overigens al vragen gesteld aan de provincie. Daar verwachten we op korte termijn een reactie op.

    Terug naar boven


    - Update 11 oktober: Klein incident formaldehyde DuPont

    De gemeente heeft kennisgenomen van het bericht van DuPont dat maandagavond een kleinschalig incident met formaldehyde heeft plaatsgevonden. De gemeente is daar volgens afspraak over geïnformeerd. Het lijkt te gaan om een relatief kleine lekkage, waarbij 1 kilo formaldehyde is vrijgekomen.


    Natuurlijk is het zaak om incidenten zoveel mogelijk te voorkomen. Maar als die plaatsvinden, moeten we er zeker van zijn dat er goed op gehandeld wordt. Voor zover we nu kunnen inschatten lijkt er in dit geval alert gereageerd te zijn. Twee productielijnen van de Delrin fabriek zijn tot nader order stilgelegd. De provincie bericht dat er nadere maatregelen richting DuPont worden genomen. Meer informatie daarover volgt vandaag. Wij wachten de informatie over het incident zelf en eventuele nadere maatregelen af.

    Voor de duidelijkheid: behalve dat het dezelfde stof (formaldehyde) betreft, lijkt dit incident qua omvang en reactie niet te vergelijken met het eerdere incident met formaldehyde in augustus. Dat betrof ruim 2700 kilo. Het incident van gisteren betreft voor zover we nu weten 1 kilo formaldehyde. Over de lekkage in augustus verwachten we overigens meer duidelijkheid te krijgen naar aanleiding van de vragen die we bedrijf en provincie hebben gesteld.

    Terug naar boven


    - Update 5 oktober: Regeling tegemoetkoming kosten bloedtest

    Het college van burgemeester en wethouders van Dordrecht heeft een regeling vastgesteld voor mensen met een minimum-inkomen die hun bloed willen testen op PFOA. Met deze regeling komt het college tegemoet aan een wens van de gemeenteraad.

    De regeling is bedoeld voor inwoners Van Dordrecht van 9 jaar en ouder die minstens vijf jaar in de wijk Staart-Oost hebben gewoond in de periode dat DuPont PFOA uitstootte (1970-2012). Andere voorwaarden zijn:

    • de aanvragers beschikken over een kwijtschelding afvalstoffenheffing (om aan te tonen dat ze een minimum-inkomen hebben)

    • ze komen niet via hun werkgever in aanmerking voor een bloedtest op PFOA

    • ze zijn niet uitgenodigd voor de steekproef bloedonderzoek door de Dienst Gezondheid & Jeugd.

    Bewoners van de Staart-Oost worden per brief geïnformeerd over de regeling. Zie verder PDF-bestandde Raadsinformatiebrief (182 kB).


    Terug naar boven


    - Update 30 september: Raadsinformatiebrief en brieven naar provincie en bedrijven n.a.v. incident formaldehyde

    Het college heeft de raad PDF-bestandnadere informatie gestuurd (930 kB) naar aanleiding van het incident met formaldehyde bij DuPont en de daaropvolgende acties.


    Ook heeft de gemeente zowel PDF-bestandDuPont (647 kB) als PDF-bestandChemours (254 kB) een brief gestuurd, in lijn met het gesprek dat donderdagochtend plaatsvond (zie update 29 september).


    Het college heeft nog veel vragen over het incident. Daarom heeft de gemeente de provincie - vergunningverlener en toezichthouder - een PDF-bestandbrief met diverse vragen (559 kB) gestuurd.

    Terug naar boven


    - Update 29 september: Gesprek wethouder en burgemeester met DuPont en Chemours

    Burgemeester A.A.M. Brok en wethouder Rik van der Linden hebben vanmorgen een gesprek gevoerd met de directeuren van de bedrijven Dupont en Chemours. Daarin hebben zij de ernst van de situatie aan beide bedrijven duidelijk gemaakt.


    De gemeente is zeer verontwaardigd over hoe gehandeld is rond de lekkage van formaldehyde. Dat geldt zeker ook voor de communicatie over het incident. De gemeente vindt dit onacceptabel en heeft dat in het gesprek ook overgebracht.
    Wethouder Van der Linden: "Dit is niet zomaar een kleinschalig incident zoals dat in elk bedrijf wel eens voorkomt. Het gaat om grote hoeveelheden kankerverwekkende stof. De stad, dus zowel gemeente als inwoners, móét daarover geïnformeerd worden. Dat geldt ook voor de omliggende gemeenten. Dat verwachten we van bedrijven die op ons eiland zijn gevestigd."

     

    Daarom is behalve het incident ook de toekomst van Dupont en Chemours in Dordrecht op tafel gelegd. Burgemeester en wethouder hebben benadrukt dat de license to operate afhangt van de goodwill van en het vertrouwen in beide bedrijven. Niet alleen van de overheid, maar bovenal van de inwoners. Dat vertrouwen is ernstig geschaad. De raadsbrede motie 'Dordt is het zat!' is wat dat betreft een heel duidelijk statement. Dat is niet alleen een politieke boodschap, maar een boodschap namens 120.000 inwoners.


    Wethouder Van der Linden: "Wij constateren dat beide bedrijven zich de ernst van de situatie realiseren. Het is nu aan Dupont en Chemours om aan te tonen hoe zij het vertrouwen denken te herstellen. Wij verwachten dat de bedrijven daarop actie ondernemen. Niet alleen een aanpak voor de korte termijn, maar ook strategisch beleid om de komende jaren de positie van het bedrijf in de stad te versterken. Dat is de enige weg voor een toekomst van beide bedrijven in deze stad."

    Terug naar boven


    - Update 27 september: Brief Gedeputeerde Staten over incident formaldehyde

    Gisteren stuurden de Gedeputeerde Staten van de provincie Zuid-Holland de Provinciale Staten een brief met toelichting op het formaldehyde-incident bij DuPont. De brief kunt u hier downloaden.

    Terug naar boven


    - Update 26 september: Gemeente verontwaardigd: veel vragen over formaldehyde-incident Dupont

    De gemeente Dordrecht heeft met bezorgdheid en verontwaardiging kennisgenomen van het incident bij Dupont, waarbij in augustus 2730 kilo formaldehyde is vrijgekomen. Onze eerste aandacht gaat, naast de medewerkers, uit naar de omgeving. Wat heeft deze lekkage voor gevolgen gehad voor omwonenden? Dupont meldt dat doordat de uitstoot op grote hoogte plaatsvond, er geen gevaar is geweest voor de omgeving. Wij zien een doorgerekende bevestiging van deze uitspraak op korte termijn tegemoet.

     

    Daarnaast willen wij weten hoe dit heeft kunnen gebeuren en hoe het kan dat dit lek twee dagen lang heeft bestaan, waardoor er een grote hoeveelheid formaldehyde is uitgestoten. Dupont heeft een vergunning om te werken met gevaarlijke stoffen. Maar dat brengt de verplichting met zich mee om hier zorgvuldig mee om te gaan en in geval van een incident direct te acteren. Het lijkt erop dat er niet direct alarmbellen zijn gaan rinkelen in het bedrijf toen dit incident plaatsvond. Dit is voor de gemeente onacceptabel. Wij vragen daarom, samen met Papendrecht en Sliedrecht, zowel het bedrijf als de provincie (toezichthouder en vergunningverlener) om een uitleg hoe dit zit en hoe dit in de toekomst voorkomen wordt.

     

    Over formaldehyde

    Formaldehyde is een giftig gas en staat op de lijst van zeer zorgwekkende stoffen, omdat het kankerverwekkend is. Formaldehydedamp in de lucht kan leiden tot prikkeling en irritatie van de slijmvliezen. Na inademing van formaldehyde kunnen ook hoofpijnklachten ontstaan. Formaldehyde heeft een specifieke geur. Kijk voor meer informatie over formaldehyde op de website van Dienst Gezondheid&Jeugd ZHZ.


    Terug naar boven


    - Update 22 september: Brief Gedeputeerde Staten

    Deze week stuurden gedeputeerden Vermeulen en Janssen van de provincie Zuid-Holland een brief aan de Provinciale Staten. Deze brief bevat onder meer een beantwoording aan de gemeente Sliedrecht en gaat in op de stand van zaken rond Chemours.


    De brief is te downloaden op de website van de provincie.


    Terug naar boven


    - Update 21 september: Dordrecht maakt bezwaar tegen goedkeuringsbesluit over Chemours

    Het Dordtse college van B&W heeft bezwaar gemaakt tegen een besluit van de provincie Zuid-Holland met betrekking tot Chemours. Met dat besluit geeft de provincie goedkeuring aan een rapport over verbetermogelijkheden voor de zogenaamde Thermal Converter.


    De Thermal Converter is een installatie die ervoor zorgt dat Chemours zo min mogelijk gevaarlijke stoffen uitstoot. De milieuvergunning schrijft voor dat Chemours onderzoek doet naar het verder verminderen van de uitstoot van gevaarlijke stoffen. De provincie heeft nu ingestemd met dat onderzoek.


    Sliedrecht, Papendrecht en Dordrecht hebben het rapport en het besluit voorgelegd aan een extern adviseur. Die concludeert dat het rapport op onderdelen niet volledig is en daardoor onnavolgbaar. Op grond van dit advies heeft het college bezwaar aangetekend bij de provincie. Ook Sliedrecht en Papendrecht hebben dat gedaan.

     

    De extern adviseur geeft ook aan dat de milieuvergunning op onderdelen kan worden aangescherpt. Met de provincie is afgesproken dat de betrokken overheden hierover en over het bezwaarschrift overleg starten.


    Hier kunt u het PDF-bestandbezwaarschrift (2764 kB) en het PDF-bestandadvies van de extern adviseur (337 kB) downloaden.

    Terug naar boven


    - Update 25 augustus: Uitnodigingen steekproef verstuurd

    Deze week heeft de GGD Zuid-Holland Zuid 450 omwonenden van Chemours uitgenodigd deel te nemen aan de a-selecte steekproef bloedonderzoek PFOA. Ook worden 150 mensen uitgenodigd die niet in de buurt van Chemours wonen, een zogeheten controlegroep.


    De GGD ZHZ (onderdeel van de Dienst Gezondheid & Jeugd) en het RIVM voeren het steekproef bloedonderzoek PFOA uit. Dit onderzoek gaat na of de hoeveelheid PFOA in het bloed van omwonenden van DuPont/Chemours overeenkomt met wat het RIVM heeft berekend.


    Op de website van de Dienst Gezondheid en Jeugd is een uitgebreide toelichting te vinden over de steekproef.


    Terug naar boven


    - Update 15 augustus: Aankondiging en toelichting steekproef bloedonderzoek PFOA

    Vandaag ontvangen zo'n 1.600 huishoudens in Staart-Oost een PDF-bestandbrief van de gemeente (198 kB). Hierin wordt de steekproef bloedonderzoek PFOA aangekondigd en toegelicht.


    Ook de gemeenten Papendrecht en Sliedrecht bezorgen vandaag een dergelijke brief bij hun inwoners binnen de 'RIVM-contour'.


    De daadwerkelijke uitnodigingen voor deelname aan de a-selecte steekproef worden in de week van 22 augustus verstuurd door de GGD ZHZ. In die week krijgen 450 omwonenden in de omgeving van Chemours een uitnodiging om mee te doen aan het bloedonderzoek. Bij die uitnodiging geeft de GGD een uitgebreide toelichting op het bloedonderzoek.


    De gemeente Dordrecht hoopt van harte dat de genodigden meedoen aan het onderzoek. Wij vinden het belangrijk dat er zoveel mogelijk betrouwbare informatie beschikbaar komt over de uitstoot van PFOA in het verleden.

    Terug naar boven


    - Update 1 augustus: Dordrecht niet in beroep tegen nieuwe vergunning Viton-fabriek

    In de raadsinformatiebrief van 21 juni 2016 over de stand van zaken PFOA is de raad onder meer geïnformeerd over de nieuwe milieuvergunning met nieuwe emissie-eisen voor de Viton-fabriek. Het college gaf daarin aan te overwegen om beroep in te stellen tegen de vergunning. Op advies van een gespecialiseerd bureau is besloten dat niet te doen. Hierop geeft het college in deze PDF-bestandraadsinformatiebrief van 27 juli (981 kB) verdere toelichting. Hieronder leest u een samenvatting.


    Emissie HFP

    Van de emissies van stoffen uit de Viton-fabriek is hexafluorpropeen (HFP) de meest bepalende. In de milieuvergunning van 2013 is de emissie-eis voor HFP van 35.700 kg naar beneden bijgesteld tot 3.140 kg. Chemours schatte destijds in dat deze grote vermindering mogelijk was. In de praktijk is dat (nog) niet gehaald. Daarom heeft Chemours nu een emissie-eis van 15.000 kg aangevraagd en door de provincie in de nieuwe vergunning vergund gekregen. De HFP-emissie gaat dus wel omlaag ten opzichte van de situatie vóór 2013, maar aanzienlijk minder dan eerder overeengekomen.


    Zienswijze

    Dordrecht heeft op 11 januari 2016, samen met Sliedrecht, een zienswijze ingediend op de ontwerpbeschikking. We zijn hierbij geadviseerd door gespecialiseerd bureau MOB. De kern van onze zienswijze was in de eerste plaats dat wij vinden dat de strengere emissie-eis voor met name HFP (hexafluorpropeen) in beeld moet blijven als eis waar op termijn aan voldaan moet worden. In de tweede plaats vonden wij dat de vergunning moet voorschrijven dat meer onderzoek gedaan moet worden om duidelijk te maken dat HFP geen enkel risico voor de omgeving oplevert.

    Advies nieuwe vergunning

    Sliedrecht heeft, mede namens Dordrecht en Papendrecht, de definitieve vergunning opnieuw voor advies voorgelegd aan MOB. MOB gaat in zijn advies in op de status van HFP. Naar aanleiding van de zienswijzen heeft de provincie dit opnieuw onderzocht. HFP heeft op dit moment niet de status van zeer zorgwekkende stof. De verwachting is dat over HFP de komende jaren wel meer gegevens beschikbaar komen waarmee dit opnieuw kan worden beoordeeld. Belangrijk is wel dat de provincie de vergunningaanvraag heeft getoetst aan een lagere blootstellingsnorm dan Europees is bepaald. De feitelijke blootstelling in de omgeving ligt daar weer ruim onder en daarmee ruim onder de door het RIVM afgeleide norm waarbij gezondheidseffecten zouden kunnen optreden.

    In onze zienswijze hadden wij gevraagd om de emissie-eis van 3.140 kg voor HFP uit de milieuvergunning van 2013 aan te houden als eis waar op termijn aan moet worden voldaan. Dat heeft de provincie niet overgenomen, omdat op dit moment niet duidelijk is of dit haalbaar is. In plaats daarvan heeft de provincie de vergunning voor de nieuwe emissie-eisen voor een periode van vijf jaar afgegeven. Daarmee moet over vijf jaar dus een nieuwe afweging worden gemaakt. Dat komt voldoende tegemoet aan ons verzoek.


    Verplicht te rapporteren

    Tot slot heeft de provincie aan de vergunning toegevoegd dat Chemours verplicht jaarlijks rapporteert over nieuwe kennis van de gevaarlijke stoffen die het bedrijf gebruikt. Wij vinden dit een goede ontwikkeling, mede gezien de PFOA-problematiek. Wij verzoeken de provincie om ons jaarlijks te informeren over deze rapportage.


    Geen beroep

    MOB concludeert dat met deze definitieve milieuvergunning aan alle wettelijke eisen is voldaan. Wij nemen die conclusie over en stellen geen beroep in tegen deze vergunning.


    De nieuwe vergunning voor de Viton-fabriek is beschikbaar op de www.ozhz.nl, onder 'bedrijfsdossiers'. Hier vindt u de beschikking inclusief alle ingediende zienswijzen en de reactie daarop.

    Terug naar boven


    - Update 1 augustus: Vragen Statenfracties mbt GenX

    Op 14 september vindt in de Provinciale Staten van Zuid-Holland een zogeheten interpellatiedebat plaats over de situatie rond GenX en Chemours. In aanloop hier naartoe hebben diverse partijen in de Provinciale Staten vragen gesteld of om meer informatie gevraagd. Gedeputeerde Staten heeft deze informatie op donderdag 28 juli gepubliceerd:

  • Informatie voor PvdA Zuid-Holland voor interpellatiedebat
  • Antwoorden op vragen van SP Zuid-Holland
  • Antwoorden op vragen van GroenLinks Zuid-Holland
  • Terug naar boven


    - Update 28 juli: Provincie vraagt Chemours om reactie op GenX

    De Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid heeft namens de provincie Zuid-Holland aan Chemours PDF-bestandeen formele reactie gevraagd (756 kB) op recente berichtgeving rond GenX.


    De belangrijkste vraag is of er binnen Chemours nieuwe kennis en/of inzichten bekend zijn over de gezondheidsrisico's en milieurisico's van de stoffen die worden gebruikt bij de GenX-technologie. Als deze kennis aanwezig is, wordt gevraagd deze met de betrokken instanties te delen. Chemours wordt verzocht uiterlijk 22 augustus 2016 te reageren. Ook wordt een bestuurlijk overleg met het College van Gedeputeerde Staten aangekondigd.
    De Omgevingsdienst ZHZ heeft ook een artikel over GenX op haar website geplaatst.

    De betrokken gemeenten Dordrecht, Papendrecht en Sliedrecht stelden eerder al vragen over de GenX-technologie aan de provincie Zuid-Holland.

    Terug naar boven


    - Update 20 juli: Reactie op Volkskrant-artikel over uitstoot GenX

    Op woensdag 20 juli verscheen in De Volkskrant een artikel over de mogelijke gevaren van de uitstoot van GenX door Chemours in Dordrecht.


    GenX is de vervanger van de stof PFOA bij de productie van Teflon. PFOA mag sinds 2012 niet meer worden gebruikt, en staat op de lijst van zeer zorgwekkende stoffen. GenX mag wel worden gebruikt, maar er zijn vragen over het effect van deze stof op de gezondheid.  De gemeenten Dordrecht, Papendrecht en Sliedrecht willen net als de provincie en het ministerie een situatie zoals die zich nu voordoet met PFOA in de toekomst voorkomen. We willen niet dat we over een aantal jaren in dezelfde situatie zitten met een andere stof. Het gaat ons om de gezondheid van onze inwoners en mensen die in onze gemeente werken. 

         

    Vragen                               

    Om die reden hebben de gemeenten Dordrecht, Sliedrecht en Papendrecht vorige week nog een PDF-bestandaantal vragen (54 kB) aan de provincie Zuid-Holland gesteld over de stof GenX 

    Zo geeft Chemours aan dat ondanks nadelige effecten van GenX in dierstudies, deze effecten niet door te trekken zijn naar mensen. We willen van de provincie weten of zij hier zelf, bijvoorbeeld door navraag bij het RIVM, onderzoek naar hebben gedaan. Ook willen we inzicht hebben in meetresultaten van de uitstoot van GenX sinds 2013. De provincie heeft aangegeven naar aanleiding van deze en andere vragen met ons in gesprek te willen.


    Vergunning

    De discussie rond GenX is dus zeker niet nieuw voor ons. We blijven kritisch en alert. Dit geldt niet alleen voor GenX, maar ook voor andere mogelijke schadelijke stoffen die Chemours uitstoot.

    De vergunning voor Chemours was en is uiteraard openbaar - in tegenstelling tot wat de Volkskrant schrijft - en in te zien op de website van de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid. Bekijk hier de vergunning.

    Terug naar boven


    - Update 15 juli: Informatiepunt PFOA Merwelanden opgeheven

    Van 10 mei tot eind juni heeft de gemeente samen met de Dienst Gezondheid en Jeugd wekelijks een informatiepunt gedraaid, waar bewoners van de wijk Merwedepolder/ Staart met hun vragen en zorgen over de situatie rond PFOA en Chemours/DuPont terecht konden. Het informatiepunt in de Merwelanden werd in de praktijk zeer beperkt bezocht. De afspraak was dat het punt eind juni geëvalueerd zou worden. Gezien het gebrek aan belangstelling is besloten het informatiepunt per juli op te heffen. Het bewonerscomité Merwedepolder kon zich in deze beslissing vinden.


    Uiteraard blijft de Dienst Gezondheid en Jeugd (078 770 85 00) bereikbaar voor alle vragen over gezondheid. De website www.dordrecht.nl/pfoa wordt steeds bijgewerkt als er nieuwe ontwikkelingen zijn. Hier vindt u ook een uitgebreid overzicht van vragen en antwoorden.

    Terug naar boven


    - Update 5 juli: Tegemoetkoming kosten bloedtesten voor minima

    Bewoners op de Staart die graag een bloedtest willen, maar deze niet kunnen betalen, kunnen de kosten vergoed krijgen van de gemeente. De regeling geldt alleen voor mensen met een minimum-inkomen die niet meedoen met een ander onderzoek, zoals de steekproef van het RIVM.


    De voltallige gemeenteraad heeft voor deze regeling gepleit in een motie. Het college van burgemeester en wethouders heeft beloofd na de zomer met nadere informatie te komen. Het gemeentebestuur hoopt dat de bloedtesten de onzekerheid en onrust in de wijk kunnen beperken of wegnemen. De bloedtesten mogen de steekproef niet verstoren. Daarom komt eerst de steekproef, waarvoor 450 omwonenden een uitnodiging krijgen.

    Terug naar boven


    - Update 21 juni: Brief over stand van zaken en extra commissievergadering op 23/6

    Donderdag 23 juni vindt er een extra commissie Fysieke Leefomgeving plaats over PFOA. Het college heeft de raad PDF-bestandper brief geïnformeerd (611 kB) over de stand van zaken op de diverse terreinen.


    Op het raadsinformatiesysteem vindt u meer informatie over de vergadering van donderdag 23 juni.

    Terug naar boven


    - Update 7 juni: Brief ministerie SZW over onderzoek arbeidsomstandigheden Dupont

    Op 6 juni verstuurde minister Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) een PDF-bestandbrief naar de Tweede Kamer (57 kB) om hen te informeren over de stappen die hij onderneemt om de vroegere werkomstandigheden bij Dupont te onderzoeken.


    Het onderzoek wat wordt ingesteld gaat om "het in kaart brengen van de feiten omtrent het gebruik van de stof DMAC bij de Lycra fabriek, het gebruik van de stof PFOA bij de Teflon fabriek, de destijds gehanteerde werkprocessen en de daarbij behorende risicobeheersingmaatregelen (in het kader van blootstelling van werknemers) die het bedrijf hanteerde."


    Het onderzoek moet in november 2016 afgerond zijn.

    Terug naar boven


    - Update 26 mei: Provincie geeft opdracht tot steekproef

    De provincie heeft het RIVM opdracht gegeven om een steekproefonderzoek onder omwonenden van Dupont/Chemours uit te voeren. Deze gerichte steekproef controleert of de hoeveelheid PFOA in het bloed van omwonenden op dit moment inderdaad onder de gezondheidskundige grenswaarde ligt, zoals het RIVM in haar rapport van maart 2016 berekend heeft. De steekproef is één van de aanbevelingen die volgt uit dit rapport. Gedeputeerde Rik Janssen heeft hierover een PDF-bestandbrief gestuurd aan de Provinciale Staten (347 kB) en een PDF-bestandpersbericht (235 kB) verstuurd.

     

    Grote groep deelnemers aan steekproef
    Wij hebben als gemeente gepleit voor een ruime groep deelnemers aan de steekproef. Er worden straks 600 mensen aangeschreven, waarvan 450 in de omgeving van Dupont/Chemours. Deze groep is groter dan wetenschappelijk noodzakelijk. Het onderzoek wordt bij vier groepen uitgevoerd:

    • een groep omwonenden die in hoge mate blootgesteld zijn;
    • een groep omwonenden met naar verwachting minder hoge blootstelling;
    • een groep die na 2002 in het gebied is komen wonen;
    • een controlegroep die niet woonachtig is in het gebied.

    Per groep worden 150 mensen aangeschreven. Deze groepen worden a-select bepaald via adressen uit de gemeentelijke basisadministratie. Zij worden per brief uitgenodigd.

    Wij hebben de toezegging gekregen dat iedereen van de in totaal 450 aangeschreven omwonenden die deel wil nemen aan het onderzoek én voldoet aan de gestelde criteria mee kan doen aan het onderzoek. We hopen van harte dat mensen die aangeschreven worden, zich ook daadwerkelijk melden. Mocht de animo in deze groep onvoldoende zijn om het minimale aantal van 50 personen te halen, dan is het een mogelijkheid dat het opengesteld wordt voor vrijwilligers die voldoen aan de gestelde criteria. De Dienst Gezondheid en Jeugd neemt het bloed af. De analyses van de bloedmonsters worden uitgezet bij een geaccrediteerd laboratorium.

     

    Vertrouwen
    De gemeente is blij dat er nu een plan ligt om dit onderzoek uit te voeren. We hebben vertrouwen in de expertise van het RIVM op het gebied van wetenschappelijk onderzoek. Wij verwachten dat er met dit onderzoek duidelijkheid komt of de door het RIVM berekende hoeveelheden PFOA in het bloed kloppen. Ook valt er straks iets te zeggen over eventuele verschillen tussen de verschillende groepen omwonenden en specifiek over de Dordtse situatie. Daarnaast komt er door de controlegroep meer duidelijkheid over de generieke achtergrondwaarde van PFOA in het bloed van Nederlanders.

     

    Doorlooptijd aanzienlijk verkort
    In april 2017 moet het onderzoek afgerond zijn. De doorlooptijd was oorspronkelijk ingeschat op 2 jaar. Die is nu teruggebracht tot 11 maanden. Hier hebben wij ook voor gepleit. Natuurlijk hebben we liever vandaag dan morgen antwoorden, maar zorgvuldigheid gaat boven snelheid. Er moet uiteindelijk iets gezegd kunnen worden over mogelijke gezondheidseffecten. Een onderzoek naar sec PFOA-waarden is daarvoor onvoldoende. Naast de wetenschappelijke basis en voorbereiding van de bloedtesten is daarbij ook het literatuuronderzoek naar gezondheidseffecten van belang.

     

    Volgen

    Via het bestuurlijk overleg blijven wij het verloop van het steekproefonderzoek nauwgezet volgen. Op basis van de resultaten kunnen verdere afwegingen worden gemaakt over de noodzaak of wenselijkheid van gezondheidsonderzoek. Naar aanleiding van de resultaten worden door het RIVM aanbevelingen gedaan. Hierbij geeft het RIVM ook aandacht aan mensen die gewerkt hebben in het gebied maar er niet wonen en aan mensen die vroeger in het gebied gewoond hebben.

     

    Vragen

    Zodra er meer duidelijkheid is over de precieze planning van de steekproef worden omwonenden geïnformeerd. Uiteraard vindt u dit ook op deze website. Met vragen kunt u altijd terecht bij de Dienst Gezondheid & Jeugd en bij het RIVM.


    Terug naar boven


    - Update 11 mei: Onderzoek naar PFOA in grondwater Stededijk en Merwedepolder

    In Dordrecht is een aantal voormalige stortplaatsen waar in het verleden industrieel chemisch afval is gestort, mogelijk ook afkomstig van Dupont/Chemours. De gemeente wil onderzoeken of er in het grondwater onder deze voormalige stortplaatsen PFOA terecht is gekomen.


    Daarom worden er in de week van 16 mei in de Merwedepolder en Polder Stededijk grondwatermonsters genomen. Dit onderzoek is onderdeel van een landelijke pilot om te bepalen hoe onderzoek naar PFOA in grond en grondwater het beste kan worden uitgevoerd. Daar is landelijk nog weinig kennis over.
    Hier leest u meer over de achtergronden en de onderzoeken die plaatsvinden.

    Terug naar boven


    - Update 29 april: voortgang steekproef en brieven provincie en staatssecretaris

    Voortgang steekproef
    Verschillende partijen zijn bezig met de aanbevelingen uit het RIVM-rapport over de mogelijke effecten van de uitstoot van PFOA door Chemours. Dat geldt ook voor de steekproef om te onderzoeken of de berekeningen van het RIVM kloppen. De Provincie Zuid-Holland is de opdrachtgever van deze steekproef. Het RIVM gaat het onderzoek uitvoeren.


    In een PDF-bestandbrief aan de Provinciale Staten (133 kB) over de stand van zaken PFOA-Chemours en tijdens een debat hierover hebben gedeputeerden Janssen en Vermeulen aangegeven de totale doorlooptijd van de steekproef 'drastisch te willen verkorten'. Eerst werd geschat dat dit mogelijk twee jaar zou duren. In de brief stelt de provincie dat zij samen met het RIVM alles in het werk stelt om de steekproef nog voor de zomer te laten starten.


    De betrokken gemeenten hebben ook al gepleit voor snelheid, zonder dat dit ten koste gaat van de zorgvuldigheid. Daarnaast wil Dordrecht dat de steekproef zoveel mogelijk tegemoet komt aan de wensen van onze inwoners en gemeenteraad. We vragen om een ruime groep deelnemers en aandacht voor de werkenden in de omgeving. Binnenkort komt het RIVM met een plan van aanpak, waarin zij aangeven hoe de steekproef er precies uit komt te zien.


    Bezoek Staatssecretaris
    De steekproef is ook besproken met staatssecretaris Sharon Dijksma. Zij bezocht onze regio op maandag 18 april en overlegde onder meer met bestuurders van de gemeenten Dordrecht (wethouder Van der Linden), Papendrecht en Sliedrecht en de provincie Zuid-Holland. Ook sprak zij met omwonenden. Onlangs stuurde de staatssecretaris PDF-bestandeen brief naar de Kamer (67 kB) met een reactie op de eerste bloeduitslagen en om Kamerleden te informeren over de voortgang van de voorbereiding van de steekproef.


    Uitstoot van voor 1998
    Over de uitstoot van PFOA van voor 1998 waren geen cijfers bekend. De provincie probeert die cijfers te achterhalen en heeft Chemours gevraagd alle beschikbare informatie aan te leveren. Ook het Openbaar Ministerie en de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (de vroegere arbeidsinspectie) zijn gevraagd alle gegevens die zij hebben naar de provincie te sturen. Deze informatie is nodig om duidelijker te krijgen wat de verwachte PFOA-gehalten in het bloed in het verleden zijn geweest.


    Terug naar boven


    - Statement gemeente Dordrecht over PFOA rond Chemours

    Informeren
    Duidelijkheid over de gezondheid van onze inwoners heeft voor de gemeente de hoogste prioriteit. Onder meer op de informatiebijeenkomst van 5 april 2016, georganiseerd samen met de provincie, is daarover voor zover mogelijk uitleg gegeven.
    Wethouder Rik van der Linden (Milieu): "We hebben samen met alle betrokken overheden en organisaties inwoners geïnformeerd over tal van thema's, waaronder gezondheid. Er was veel ruimte voor vragen. Die zijn waar mogelijk beantwoord, maar we konden en kunnen helaas (nog) niet alle vragen beantwoorden. Hoe graag we dat ook zouden willen."
     

    Themabijeenkomst
    Op dinsdag 12 april 2016 hield de gemeenteraad een themabijeenkomst over PFOA. Raadsleden zijn onder meer geïnformeerd door het RIVM, Dienst Gezondheid & Jeugd en Omgevingsdienst ZHZ. Uiteraard zijn ook deze avond de nodige vragen gesteld. U kunt deze avond terugkijken op het Raadsinformatiesysteem. Daar vindt u ook de diverse presentaties.

    In de media
    Verder is er veel media-aandacht, bijvoorbeeld voor de eerste uitslagen van bloedtesten van twee omwonenden. Ook kwamen ex-medewerksters van de Lycra-fabriek in het nieuws.
    Wethouder Van der Linden: "Het verhaal van deze oud-werkneemsters van de Lycra-fabriek is heel triest. De arbeidsomstandigheden zijn een verantwoordelijkheid van het bedrijf en de Inspectie SZW, maar we vinden het zeer zorgwekkend als het leed van deze vrouwen inderdaad het gevolg is van de werksituatie in het verleden. We hebben - net als de provincie - al eerder aangedrongen op actie door de inspectie. Zij zijn hier nu mee aan de slag, zo is inmiddels duidelijk."

    Steekproef en onderzoek
    Er ligt een stevig RIVM rapport naar de mogelijke gevolgen van de uitstoot van PFOA, maar er moeten nog allerlei onderzoeken plaatsvinden. De gemeente ziet het rapport dan ook als tussenstap. Het RIVM doet aanbevelingen voor vervolgonderzoek. Eén van de aanbevelingen is het uitvoeren van een steekproef. Die geeft inzicht in hoe het er feitelijk voor staat en of de berekeningen van het RIVM kloppen.
    Van der Linden:
    "Wij zijn als gemeente geen experts met betrekking tot gezondheidsonderzoek. Wij laten ons hierin adviseren door de deskundigen van het RIVM en de Dienst Gezondheid en Jeugd. We snappen dat er veel komt kijken bij het opzetten van goed onderzoek waaraan je ook echt conclusies voor de gezondheid kunt verbinden. Voor zo'n onderzoek zijn veel gegevens nodig, meer dan alleen gehaltes PFOA in het bloed. De bloeduitslagen waar de media over berichtten onderstrepen wel het belang van de steekproef."

    De gemeente wil zo snel mogelijk duidelijk voor haar inwoners. "Daarom heb ik samen met de provincie en gemeenten Sliedrecht en Papendrecht benadrukt dat de steekproef zo snel als mogelijk uitgevoerd moet worden, zonder dat dat ten koste gaat van de zorgvuldigheid. We willen dat de steekproef zoveel mogelijk tegemoet komt aan de wensen van onze inwoners en gemeenteraad. We vragen om een ruime groep deelnemers en aandacht voor de werkenden in de omgeving."

    De verwachting is dat over enkele weken duidelijkheid komt over de opzet van de steekproef. Na het nadere (literatuur)onderzoek naar gezondheidseffecten van PFOA en de steekproef neemt het college een besluit over eventueel gezondheidsonderzoek. Hierover heeft het college naar aanleiding van adviezen van DG&J en Expertgroep RIVM de raad geïnformeerd.

    Druk houden op nader onderzoek
    Van der Linden: "We snappen heel goed als mensen ongerust zijn. Het betreft hun gezondheid. Als gemeente zien we het nadrukkelijk als onze rol om, vanuit het belang van omwonenden en mensen die in de omgeving van Chemours werken, druk te houden op de uitvoering van nader onderzoek. Wij volgen dit nauwgezet.
    Daarnaast willen we onze inwoners blijven informeren, bijvoorbeeld via deze site. Ook heb ik op verschillende manieren contact met buurtbewoners en ex-werknemers."


    Met vragen over gezondheidsaspecten kunt u contact opnemen met de Dienst Gezondheid en Jeugd (DG&J) via telefoonnummer (078) 770 85 00. Uiteraard kunt u ook contact opnemen met uw huisarts.

    Terug naar boven

    Kunnen wij deze pagina verbeteren of ziet u een fout? Laat het ons weten.

    Gemeentelijke websites

    Meer gemeentelijke websites


    Gemeente Dordrecht

    Bezoekadres Stadskantoor

    Spuiboulevard 300

    3311 GR Dordrecht

    Plaatsmarkering

    In de Stadswinkel kunt u alleen PINNEN


    Postadres

    Postbus 8

    3300 AA  Dordrecht

    Telefoon

    14 078


    WhatsApp
    06 406 985 08

    Meer contactgegevens