Op zoek naar het oudste huis van Dordrecht

Als je door de binnenstad wandelt, kijkt de historie je van alle kanten aan. Het ene pand al ouder dan het andere. De ene gevel met sobere en strakke lijnen. De andere uitbundig gedecoreerd. Een boeiend lint van allerlei bouwstijlen uit allerlei bouwjaren. De vraag dringt zich dan op: wat zou het oudste pand van Dordrecht zijn?

De Wijnstraat met de Bonifatiuskerk en in het midden, op nummer 113, het pand 't Zeepaert uit 1495

Dordrecht is de oudste stad van Holland. In 1220 kreeg onze stad als eerste in Holland stadsrechten. Er zijn veel stille getuigen van onze 800 jaar stadsgeschiedenis, bijvoorbeeld in de vorm van de vele monumenten. Wat zou het oudste pand van Dordrecht zijn?

Veel mensen denken dat dit 't Zeepaert is, aan de Wijnstraat 113. Dat is begrijpelijk, want het is de oudste zichtbare gevel in de stad. Het is een 'eerlijk' monument, zonder maskers. Het dateert uit 1495 en dat zie je. Aan de binnenkant en aan de buitenkant. 'What you see is what you get'.

Schone schijn

Maar dat geldt niet voor alle panden in Dordrecht. Voor heel wat gevels geldt: schijn bedriegt. Niet zelden schuilt achter een 'jonge' 17e-eeuwse gevel een veel ouder pand, bijvoorbeeld uit de 16e, 15e of zelfs 14e eeuw. Dat heeft ermee te maken dat de voorgevel van het pand het 'pronkstuk' is van de eigenaar. Die wilde niet zelden graag etaleren hoe welgesteld hij was en dat hij met zijn tijd meeging. Maar de constructie van je huis veranderen, is een heel ander verhaal. Dat is vaak erg lastig. In ieder geval een stuk lastiger dan een nieuwe voorgevel tegen je huis 'aanplakken' of een nieuwe wand plaatsen.

Waaraan kun je nu zien hoe oud een pand ècht is? Daarvoor kijken we naar bouwsporen áchter de gevel. Een schat aan informatie komt soms aan het licht. Bijvoorbeeld als je kijkt naar de houten vloer-, plafond- en kapconstructies. Die eeuwenoude balken die het casco van een pand al vele honderden jaren schragen. En dan blijkt een pand zomaar enkele eeuwen eerder gebouwd dan de voorkant doet vermoeden.

Woont u in het oudste pand?

Misschien, terwijl u dit zo leest, gaat er bij u ook wel een vermoeden kriebelen. En denkt u: 'Hé, misschien is mijn pand ook wel veel ouder dan het op het eerste zicht lijkt?'. Dat zou zomaar kunnen. Zeker als uw pand ligt in het gebied tussen de Grote Kerk en de Groothoofdspoort. Vooral aan de Voorstraat, de Grotekerksbuurt, de Groenmarkt en de Wijnstraat, want dat zijn de oudste straten van Dordrecht. En het kan ook een huis zijn dat geen monumentenstatus heeft. Want hoe kozen de kenners in de jaren '60 de rijksmonumenten? Ze maakten een wandeling door de stad en baseerden hun keuze op de gevels van de huizen. Inmiddels zijn we tot betere inzichten gekomen. We weten dat we ons niet door de schone - of lelijke - schijn moeten laten leiden. We moeten 'voorbij de voordeur' kijken. Ook achter een moderne gevel kan zomaar ineens een huis van 500 jaar oud zitten. En zelfs van binnen zie je lang niet altijd meteen de oudste bouwfase. Vaak zit die verborgen achter plafondbetimmering, achter systeemplafonds of gipsplaten. 

't Zeepaert

Wij zijn dus heel erg benieuwd wat het oudste pand van Dordrecht is. 't Zeepaert is het in ieder geval NIET! Dat kunnen we alvast verklappen. We hebben al sporen ontdekt van oudere panden. Bijvoorbeeld het pand aan de Voorstraat 144. De druk versierde gevel schreeuwt '17e eeuw'. Het staat er zelfs op geschilderd: 1651. Maar laat je niet misleiden! Uit onderzoek van de houten kapconstructie blijkt dat het pand al dateert uit 1492. Precies! 3 jaar ouder dan 't Zeepaert dus.

En nog weten we wel zeker dat dit niet het oudste pand van Dordrecht is. We hopen sporen van panden te ontdekken uit de 14e eeuw en heel misschien – wie weet – zelfs uit de 13e eeuw.
Hebt u het vermoeden dat uw pand wel eens ouder zou kunnen zijn dan 't Zeepaert? Dan horen we graag van u. Mail naar Christine Weijs, bouwhistoricus bij de Gemeente Dordrecht. Dat kan via e-mail. Zij neemt dan contact met u op. Vervolgens komen we graag langs om onderzoek te doen. Dat neemt slechts enkele uren tijd in beslag.

Het onderzoek is gratis. En het geeft u een stukje extra verhaal over uw woning. Daarnaast geeft het natuurlijk net wat extra cachet aan uw pand. Niet iedereen kan zeggen dat hij of zij 'in het oudste pand van Dordrecht woont'.

Onderzoek

Hoe gaat het nu in zijn werk? Hebt u een vermoeden? Neem dan contact met ons op. Wij vragen u dan om wat detailfoto's van het houtwerk in uw woning of pand te maken. Op basis daarvan kunnen we zien of uw woning een mogelijke kandidaat is voor 'het oudste pand van Dordrecht'.

Vervolgens komen we langs voor een 'dendrochronologisch houtonderzoek'. In gewone mensentaal: onderzoek naar de leeftijd van houtconstructies van balken en kappen. Met een speciale boor nemen we een houtmonster uit de balk of kap. Dat houtmonster sturen we naar een gespecialiseerd onderzoeksbureau. Zij zien aan de jaarringen van het hout in welk jaar de boom is geplant die is gebruikt voor de houtconstructie. Ook zien ze in welk jaartal de boom is gekapt. En ze kunnen zien waar de boom gestaan heeft. In de meeste gevallen zal de boom afkomstig zijn uit Nederland, België of Duitsland. Maar soms ook uit Frankrijk, Scandinavië en zelfs Polen.
Het gat in de houtconstructie heeft een doorsnee van ongeveer 2,5 centimeter. We dekken het af met een speciale houtstop met daarop de datum van het onderzoek en de initialen van de onderzoeker.

Spannend!
Ja, en dan is het spannende afwachten geblazen. Na twee weken komt de uitslag. Dan weet u precies het bouwjaar van uw pand. En u weet gelijk of het in aanmerking komt voor de titel 'oudste pand van Dordrecht'. Keep your fingers crossed.

Wisseltrofee

Blijkt uw pand inderdaad het oudste pand van Dordrecht te zijn? Gefeliciteerd! Natuurlijk besteden we dan graag aandacht aan deze historische vondst. Bijvoorbeeld met een portret in de krant of op onze website. Als u dat natuurlijk zelf ook wilt.
En u krijgt van ons een 'trofee'. Die bevestigt dat uw pand het oudste pand van Dordrecht is… voor zolang het duurt. Want misschien dient zich al snel het volgende onderzoek aan? Op verzoek van weer iemand anders die het vermoeden heeft dat zijn pand ouder is. En als dat zo is, gaat de trofee over naar de eigenaar van het nieuw ontdekte 'oudste pand van Dordrecht'.

Ontknoping
We nemen de tijd voor het onderzoek. We weten immers niet wie zich allemaal gaan melden. En we houden bij ons onderzoek natuurlijk rekening met de anderhalve meter richtlijnen.

In 2021 hopen we de ontknoping te kunnen geven van 'het oudste pand van Dordrecht'. Dat doen we tegelijk met de uitgestelde feestelijkheden rondom Dordrecht 800 jaar stad.

Aanmelden en informatie

Wilt u uw pand aanmelden voor het onderzoek naar het 'oudste pand van Dordrecht'. Of wilt u meer informatie over dit project? Neem dan contact op met Christine Weijs. Dat kan via e-mail of telefoon: (078) 770 49 10.